Tật dính thắng lưỡi ở trẻ em: nhận biết, điều trị và chăm sóc

BS.CKI. Nguyễn Thị Bích Chi - Khoa Răng hàm mặt - Mắt

----

Dính thắng lưỡi (Ankyloglossia) là một dị tật bẩm sinh nhẹ khá phổ biến ở trẻ sơ sinh. Tình trạng này xảy ra khi dải màng niêm mạc mỏng dưới lưỡi bị ngắn, dày hoặc dính quá chặt gần đầu lưỡi, làm hạn chế cử động linh hoạt của lưỡi, ảnh hưởng trực tiếp đến cử động bú, nuốt và phát âm của trẻ.

1. Dấu hiệu nhận biết dính thắng lưỡi ở trẻ nhỏ

Cha mẹ có thể dễ dàng quan sát các biểu hiện của con qua sinh hoạt hàng ngày:

• Khó khăn khi bú mẹ: Trẻ ngậm bắt vú khó, hay bị tuột núm vú, bú kéo dài nhưng không no, quấy khóc và chậm tăng cân. Mẹ thường bị đau hoặc nứt núm vú do trẻ phải dùng nướu kẹp giữ thay vì dùng lưỡi.
• Hình dạng lưỡi bất thường: Khi trẻ khóc hoặc há miệng, đầu lưỡi không thể giơ cao chạm vòm họng. Đầu lưỡi có hình chẻ đôi, hình chữ V hoặc hình trái tim.
• Cử động lưỡi hạn chế: Trẻ không thể thè đầu lưỡi ra khỏi môi dưới hoặc không thể đưa lưỡi sang hai bên má.

Các dạng dính thắng lưỡi thường gặp trên lâm sàng

2. Dính thắng lưỡi gây ra những ảnh hưởng gì?

Nếu dính thắng lưỡi mức độ nhiều mà không được xử trí đúng thời điểm, trẻ có thể gặp các vấn đề:

• Nói ngọng, chậm phát âm: Lưỡi bị kéo giữ khiến trẻ khó phát âm các âm cần uốn lưỡi hoặc đưa đầu lưỡi chạm răng (như: t, d, l, n, ch, tr, r...).
• Ảnh hưởng thẩm mỹ và sức khỏe răng miệng: Phanh lưỡi co kéo có thể làm tụt nướu mặt trong răng cửa dưới, gây xô lệch răng hoặc tạo khoảng hở giữa các răng.
• Khó khăn khi ăn dặm: Trẻ khó đảo đảo thức ăn, khó nuốt đồ ăn dạng đặc và không thể dùng lưỡi tự làm sạch răng miệng sau khi ăn.

3. Khi nào cần điều trị và các phương pháp hiện nay?

Không phải mọi trường hợp dính thắng lưỡi đều phải phẫu thuật. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ dính và mức độ ảnh hưởng đến chức năng ăn uống, phát âm của trẻ để đưa ra chỉ định phù hợp:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi (dính nhiều, ảnh hưởng bú mẹ): Bác sĩ sẽ tiến hành thủ thuật cắt/bấm phanh lưỡi nhẹ nhàng với thuốc gây tê tại chỗ. Thủ thuật diễn ra nhanh chóng trong vài phút, ít đau, ít chảy máu và trẻ có thể bú mẹ lại ngay sau đó.
• Trẻ lớn hơn hoặc phanh lưỡi dày, nhiều mạch máu: Trẻ sẽ được gây tê hoặc gây mê ngắn an toàn. Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ Laser hoặc dao điện cao tần giúp cắt phanh lưỡi chính xác, cầm máu tức thì, hạn chế sưng đau và phục hồi rất nhanh.

4. Chăm sóc trẻ đúng cách sau khi cắt thắng lưỡi

Để vết cắt mau lành và tránh nguy cơ dính lại (tái dính), cha mẹ cần lưu ý:

• Chế độ ăn: Cho trẻ uống sữa hoặc ăn thức ăn lỏng, mềm, nguội trong 2–3 ngày đầu. Tránh đồ ăn nóng, chua, cay hoặc quá cứng.
• Vệ sinh răng miệng: Cho trẻ uống nước lọc sau khi ăn và vệ sinh miệng nhẹ nhàng bằng gạc thấm nước muối sinh lý.
• Phòng ngừa chấn thương: Không để trẻ ngậm đồ chơi cứng, đưa tay hoặc vật nhọn vào miệng.
• Tập luyện vận động lưỡi (Rất quan trọng):
  • Đối với trẻ sơ sinh: Phụ huynh dùng ngón tay sạch (đã đeo gạc y tế) vuốt nhẹ hai bên dưới lưỡi trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ để chống xơ dính vết cắt.
  • Đối với trẻ đã biết nói: Tích cực hướng dẫn trẻ tập các động tác như thè lưỡi, liếm môi, uốn lưỡi chạm vòm họng để phục hồi chức năng phát âm chuẩn xác.

💡 LỜI KHUYÊN TỪ BÁC SĨ: