Những dạng thuốc viên không được bẻ, nghiền nát khi sử dụng

DS. Trần Thị Khánh Ly – Khoa Dược, Bệnh viện Nhân dân 115

-----

Trong quá trình dùng thuốc, nhiều người có thói quen bẻ nhỏ hoặc nghiền nát viên thuốc cho dễ uống. Tuy nhiên, không phải loại thuốc nào cũng có thể làm như vậy. Việc bẻ, nghiền sai cách có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc thậm chí nguy hiểm đến sức khỏe.

Các dạng thuốc tuyệt đối không bẻ, nhai, nghiền nát:

1. Thuốc bao tan trong ruột (Enteric-coated, EC)

• Có lớp bao đặc biệt giúp thuốc không bị phá hủy bởi acid dạ dày, chỉ tan ở ruột.
• Nghiền/bẻ sẽ làm mất lớp bảo vệ, thuốc bị phân hủy sớm → giảm hiệu quả, tăng tác dụng phụ (ví dụ: viên nén aspirin có bao tan trong ruột cần pH = 8 để có hiệu quả tối ưu).
• Dạng thuốc này tên thuốc thường có tên kết thúc bằng các kí hiệu EC (Enteric Coated)

2. Thuốc giải phóng kéo dài

• Được thiết kế để giải phóng thuốc từ từ trong nhiều giờ.
• Nghiền/bẻ sẽ làm thuốc phóng thích dồn dập → gây quá liều, ngộ độc.

Bảng 1. Kí hiệu nhận biết thuốc có dạng bào chế giải phóng kéo dài

3. Thuốc ngậm dưới lưỡi hoặc ngậm trong miệng (Sublingual/Buccal)

• Thuốc cần được hấp thu trực tiếp qua niêm mạc miệng.
• Nếu nghiền/bẻ rồi nuốt → mất tác dụng nhanh, giảm hiệu quả cấp cứu (ví dụ: nitroglycerin ngậm dưới lưỡi).

4. Thuốc bao phim, bao đường

• Các thuốc này được bao để che mùi vị khó chịu hoặc giảm kích ứng niêm mạc đường tiêu hoá.
• Nếu bẻ hoặc nghiền, lớp bao mất đi → thuốc đắng, khó uống và dễ gây kích ứng dạ dày.
• Không nên nhai, nghiền những thuốc mà dược chất của thuốc:
  • Mùi vị khó chịu: như kháng sinh cefuroxim
  • Gây kích ứng niêm mạc hầu họng (gây loét): như thuốc điều trị loãng xương alendronate
  • Vị rất đắng như berberin.

5. Thuốc viên sủi

Thuốc cần được hòa tan hoàn toàn trong nước trước khi uống.

Tuyệt đối không được bẻ nhỏ viên sủi cho vào miệng uống trực tiếp, ví dụ: viên sủi hạ sốt chứa paracetamol hoặc viên sủi chứa vitamin và khoáng chất.

6. Một số thuốc độc tế bào, hormon, thuốc có độc tính cao

• Khi nghiền, bụi thuốc có thể phát tán → nguy hại cho người chuẩn bị thuốc và người xung quanh.
• Một số thuốc như tamoxifen có thể gây khối u khi tiếp xúc qua da; các thuốc chứa hoạt chất methotrexate, dutasteride, hydroxyurea được khuyến cáo không được bẻ hay nghiền nhỏ vì bột thuốc có thể xâm nhập qua đường hô hấp hoặc da của phụ nữ mang thai gây ảnh hưởng đến thai nhi.

Làm sao biết thuốc có được bẻ/nghiền không?

• Đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng hoặc nhãn thuốc.
• Hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bẻ, nhai hay nghiền thuốc.
• Nếu người bệnh khó nuốt thuốc, có thể đề nghị bác sĩ đổi sang dạng thuốc phù hợp hơn: dung dịch, gói bột, siro, ống uống hoặc thuốc tiêm.

Thông điệp cho người bệnh

• Không tự ý bẻ, nhai hay nghiền nát viên thuốc khi chưa hỏi ý kiến nhân viên y tế.
• Tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng thuốc để đảm bảo hiệu quả và an toàn điều trị.

Tài liệu tham khảo

1. NIOSH [2024]. NIOSH list of hazardous drugs in healthcare settings, 2024. By Ovesen JL, Sam­mons D, Connor TH, MacKenzie BA, DeBord DG, Trout DB, O’Callaghan JP, Whittaker C. Cin­cinnati, OH: U.S. Centers for Disease Control and Prevention, National Institute for Occupational Safety and Health, DHHS (NIOSH) Publication No. 2025-103 (Supersedes 2016-161), https://doi.org/10.26616/NIOSHPUB2025103 (Truy cập ngày 17/09/2025)

2.https://www.drugs.com/medical-answers/tablets-crushed-3563535/

3.Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc của các thuốc đang lưu hành tại Bệnh viện Nhân dân 115 (Avodart 0.5mg, Fosamax Plus 70mg/5600IU, Aspirin 81 mg, Xatral XL 10mg, Adalat LA 30mg, … ).