ĐỪNG ĐỂ HAI CHỮ “CÒN TRẺ” LÀM CHẬM MỘT CUỘC CẤP CỨU
“Bác sĩ ơi, em nó mới hơn 30 tuổi, sao lại đột quỵ được?” – Đây là câu hỏi đầy bàng hoàng mà các bác sĩ Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân 115 thường xuyên tiếp nhận từ người nhà người bệnh.
Trong suy nghĩ của nhiều người, đột quỵ chỉ dành cho người cao tuổi có bệnh nền tăng huyết áp, đái tháo đường hay tim mạch. Một người mới ngoài 30, sáng đi làm, chiều chơi thể thao, tối gặp gỡ bạn bè dường như rất khó để liên tưởng đến hai chữ “đột quỵ”.
Thực tế đáng lo ngại hiện nay là đột quỵ đang ngày càng trẻ hóa. Điều nguy hiểm nhất ở người trẻ không phải là bệnh khó chữa, mà nằm ở sự chủ quan: bản thân người bệnh và gia đình không nghĩ đến đột quỵ đủ sớm.
Những dấu hiệu khởi đầu rất nhẹ nhưng chớ xem thường
Cơn đột quỵ ở người trẻ đôi khi bắt đầu rất âm thầm:
• Đang ngồi làm việc bỗng thấy tay phải vụng về, cầm điện thoại không chắc.
• Đang ăn cơm tự nhiên làm rơi đũa, đứng dậy thấy chân yếu hơn bình thường.
• Đang trò chuyện bỗng nói đớ, nói ngọng hoặc không diễn đạt tròn câu.
• Sáng thức dậy soi gương thấy khóe miệng hơi lệch sang một bên, cười méo.
Vì nghĩ mình còn trẻ, phản ứng đầu tiên thường là: “Chắc do mệt quá”, “Mấy hôm nay thiếu ngủ”, “Nằm nghỉ một lát là khỏi”. Chính sự chần chừ này đã vô tình cướp đi cơ hội phục hồi tốt nhất của não bộ.
"Time is Brain" – Thời gian là sự sống của tế bào não
Khi đột quỵ xảy ra (đặc biệt là thể nhồi máu não), mạch máu bị tắc nghẽn khiến vùng não tương ứng bị thiếu máu và oxy cục bộ. Cứ mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ chết dần và không thể phục hồi.
Đến bệnh viện càng sớm, bác sĩ càng có nhiều cơ hội đánh giá và áp dụng các biện pháp can thiệp tái tưới máu kịp thời (như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp nội mạch lấy huyết khối).
Ghi nhớ quy tắc "BE FAST" để nhận biết nhanh đột quỵ
Không cần chuyên môn phức tạp, người dân chỉ cần nhớ người thân “đang bình thường bỗng trở nên bất thường” qua bộ dấu hiệu BE FAST:
• B (Balance - Thăng bằng): Đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, đi đứng loạng choạng.
• E (Eyes - Thị lực): Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực một/hai bên mắt.
• F (Face - Khuôn mặt): Mặt mất cân đối, méo miệng, nhân trung lệch khi cười.
• A (Arms - Tay chân): Yếu, tê bì hoặc không thể nâng một bên tay/chân.
• S (Speech - Ngôn ngữ): Nói khó, nói đớ, phát âm không rõ hoặc không hiểu lời nói.
• T (Time - Thời gian): Xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa đột quỵ ngay lập tức.
Thông tin quan trọng cần nhớ: Hãy ghi nhớ chính xác "Thời điểm cuối cùng thấy người bệnh hoàn toàn bình thường". Đây là dữ liệu then chốt giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác nhất.
Tuyệt đối không tự ý xử trí tại nhà
Khi nghi ngờ đột quỵ, TUYỆT ĐỐI TRÁNH:
• Cạo gió, cắt lể, chích máu đầu ngón tay hay dái tai.
• Tự ý cho uống thuốc hạ áp, Aspirin, thuốc chống đông hoặc các loại thuốc truyền miệng.
• Cho ăn uống hay vắt chanh vào miệng vì rất dễ gây sặc vào đường thở dẫn đến suy hô hấp.
Đột quỵ gồm hai thể: nhồi máu não và xuất huyết não. Hai thể này biểu hiện lâm sàng rất giống nhau nhưng điều trị hoàn toàn trái ngược. Chỉ có chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) tại bệnh viện mới phân biệt được chính xác.
Vì sao người trẻ tuổi vẫn bị đột quỵ?
Bên cạnh các yếu tố nguy cơ truyền thống (tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc lá, béo phì, lối sống tĩnh tại, căng thẳng kéo dài), đột quỵ ở người trẻ còn có thể xuất phát từ:
• Dị dạng mạch máu não (túi phình mạch não, dị dạng động tĩnh mạch AVM).
• Bóc tách động mạch vùng cổ - não.
• Bệnh lý tim mạch tiềm ẩn (rung nhĩ, lỗ bầu dục thông thương - PFO).
• Các rối loạn đông máu di truyền hoặc bệnh tự miễn.
Cảm thấy bản thân đang khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc không có yếu tố nguy cơ tiềm ẩn bên trong.
Nếu nhận thấy bản thân hoặc người xung quanh có dấu hiệu bất thường đột ngột, đừng mất thời gian phân vân: “Có phải đột quỵ thật không?”. Hãy chuyển ngay người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
ThS. BS.CKI. Nguyễn Kim Long
Khoa Cấp Cứu – Bệnh viện Nhân dân 115
Zalo
Facebook
Youtube