ThS.BS.CKI. Võ Thanh Tuyền – Khoa Cơ xương khớp
1. ĐAU CỔ GÁY LÀ GÌ
- 10% người trưởng thành sẽ trải qua triệu chứng đau cổ ít nhất 1 lần.
- Trong phần lớn trường hợp, đau thường cấp tính (<6 tuần), dù nguyên nhân là gì thì cũng đa phần cải thiện với điều trị nội khoa (không can thiệp phẫu thuật).
2. BIỂU HIỆN ĐAU CỔ GÁY
- Đau/căng/mỏi/cứng vùng cổ, vai, lưng trên và tay, đầu
- Hạn chế cúi–ngửa và xoay cổ
- Tê, châm chích quanh vai hoặc lan xuống tay
3. TẠI SAO ĐAU CỔ GÁY?
Đau cổ vai gáy khi có bất thường hoặc chấn thương các cấu trúc (giải phẫu) tại vị trí cổ gáy (Hình 1).
- Xương: bảy đốt sống cổ, đau cổ xảy ra khi các đốt sống xẹp hoặc phát triển bất thường (gai xương).
- Đĩa đệm: đĩa đệm, được xem là “gối nệm” giữa 2 xương đốt sống, khi đĩa đệm thay đổi hình dạng và thay đổi vị trí gây xuất hiện triệu chứng.
- Dây chằng: phần mô liên kết nối liền xương với xương. Tổn thương dây chằng có thể xảy ra do cử động cuối ngữa cổ đột ngột hoặc tai nạn - whiplash - tổn thương giật cổ.
- Cơ: Cơ giúp giữ đầu cổ và chuyển động cột sống cổ. Triệu chứng đau cổ có thể xuất hiện khi căng cơ hoặc co cơ do tư thế sai hoặc stress.
- Thần kinh: tủy cổ đi trong ống sống, dây thần kinh đi ra từ tủy sống. Triệu chứng xảy ra khi rễ thần kinh bị chèn ép hoặc kích thích do gai xương hoặc đĩa đệm.
- Khớp đốt sống (Khớp facet), cân mạc cơ
4. CÓ CẦN LÀM CẬN LÂM SÀNG?
Đa phần không cần làm xét nghiệm. Khi bạn đến khám phòng khám cơ xương khớp vì đau cổ, bạn sẽ được thăm khám cơ-xương, Đánh giá tầm vận động cổ, sức cơ và phản xạ gân xương. Cận lâm sàng được chỉ định trong một số trường hợp, thường là:
- X- quang
- CT-scan (Chụp cắt lớp vi tính)
- MRI (Chụp cộng hưởng từ)
- Ghi điện cơ (trong những trường hợp cần thiết)
5. KHI NÀO CẦN GẶP BÁC SĨ CHUYÊN KHOA
Khám ngay khi có các triệu chứng sau |
- Cứng cổ và có cảm giác không khỏe (sốt, lạnh run) - Tê hoặc yếu tay và/hoặc chân |
Khám khi có triệu chứng |
- Chấn thương (té, tai nạn giao thông…) - Đau nhiều/dữ dội (không thể tự thực hiện hoạt động thường nhật) - Rối loạn đi tiêu/tiểu (són phân/tiểu, mất cảm giác vùng đáy chậu) - Vẫn còn đau sau 1-2 tuần tự điều trị |
Hình 1. Cấu trúc giải phẫu ở vùng cổ gáy
6. TỰ ĐIỀU TRỊ BAN ĐẦU NHƯ THẾ NÀO?
6.1. Thuốc giảm đau không cần kê toa (Acetaminophen, Ibuprofen, Naproxen,….)
6.2. Chườm lạnh/Chườm nóng (Hình 2)
Chườm lạnh: Nhìn chung trong chấn thương cấp, chườm lạnh thường được chỉ định đầu tiên, đặc biệt khi có sưng nề. Cơ giảm co cứng khi được chườm lạnh, cách chườm: 15 phút x 3-4 lần/ngày.
Chườm ấm: trong trường hợp đau cổ không do chấn thương, chườm ấm đôi khi mang lại hiệu quả, đặc biệt là trước khi bắt đầu bài tập. Chườm ấm 10-15 phút như tắm nước ấm, túi chườm ấm hoặc khăn ấm (khăn ấm quay trong lò vi sóng).
Hình 2. Chườm lạnh/Chườm nóng
6.3. Tập bài tập cho cổ gáy (Hình 3)
- Bạn có thể phục hồi biên độ vận động cột sống cổ và giảm đau cơ khi chấn thương bằng bài tập giãn cơ và tập mạnh cơ cổ.
- Cố gắng tập 2 lần mỗi ngày, buổi sáng và trước khi đi ngủ.
- Bài tập này nên được tiến hành sau khi cơ đã được làm nóng (chườm ấm hoặc tập cardio trong vài phút).
- Tuy nhiên, nếu bạn không phải là người tập luyện thường xuyên, bạn có thể đau cơ (vị trí khác) hoặc đau hơn trong những ngày đầu tiên (điều này hoàn toàn bình thường). Nếu bạn có cảm giác đau kiểu điện giật ở vai hoặc cánh tay khi tập, báo lại bác sĩ của mình.
Hình 3. 6 Bài tập giảm đau cổ vai gáy
6.4. Giảm stress
- Stress làm gia tăng nhận cảm đau
- Căng thẳng và lo âu làm gia tăng co cơ vùng cổ và chậm quá trình hồi phục với đau cổ vai gáy.
- Liệu pháp thư giãn có thể giảm bớt căng cơ vùng cổ gáy. Ví dụ như tập thở và các hoạt động khác như thiền, chương trình giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm.
6.5. Tư thế đúng
Ngăn ngừa và tránh tái phát bằng cách giữ đúng tư thế cổ ở vị trí trung gian, hạn chế căng cơ. Những động tác quá tầm vận động nên được hạn chế.
Giữ cổ thẳng, tránh gù cổ- “forward head” (Hình 4)
Hình 4. Gù cổ
+ Động tác kéo dãn cơ cổ sâu (Hình 3, 5. Kéo dãn cơ cổ sâu).
+ Động tác kéo dãn cơ ngực (Hình 3, 6. Kéo dãn cơ ngực)
- Tránh ngồi và giữ lâu 1 tư thế. Nếu bạn ngồi làm việc, tập nghỉ ngắt quãng mỗi 25 phút. Tránh nhìn xuống màn hình, giữ màn hình ngang tầm mắt. Đảm bảo thị lực khi làm (đo kính) có thể giúp bạn điều chỉnh tư thế khi làm. (Hình 5)
- Khi ngủ, giữ cổ ở vị trí trung gian, sử dụng gối nhỏ hỗ trợ phần cổ nếu bạn nằm ngửa và một chiếc gối vừa đủ tầm để giữ cổ thẳng khi nằm nghiêng. Nếu bạn nằm ngửa, đặt một chiếc gối dưới đầu gối để giữ cho cột sống thẳng và thư giãn cơ cổ. Tránh nằm sấp và nghiêng đầu sang một bên. (Hình 6)
Hình 5. Tư thế ngồi làm việc đúng
Hình 6. Tư thế ngủ đúng
Zalo
Facebook
Youtube