Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh đang điều trị thuốc chống đông

ThS.BS.CKII Trương Phan Thu Loan

----

Giới thiệu

Thuốc chống đông kháng vitamin K được sử dụng rộng rãi trong điều trị nhiều bệnh lý tim mạch và huyết học như: thay van tim cơ học, rung nhĩ, huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc huyết khối trong buồng tim. Thuốc giúp giảm hơn một nửa nguy cơ đột quỵ liên quan đến rung nhĩ và van cơ học, tuy nhiên hiệu quả chỉ đạt được khi mức INR nằm trong giới hạn điều trị hẹp (INR < 2: không đủ để phòng ngừa huyết khối; INR ≥ 5: tăng nguy cơ chảy máu nghiêm trọng). Do đó, để đạt hiệu quả điều trị tối ưu, người bệnh cần kiểm tra INR định kỳ, dùng thuốc đúng chỉ định và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, ổn định.

Các yếu tố ảnh hưởng đến mức INR

Một số yếu tố có thể làm thay đổi mức INR của người bệnh:

• Cách thức điều trị: nội trú, ngoại trú, hoặc điều trị chuyên khoa.
• Tuân thủ điều trị: uống thuốc đúng liều, tái khám và xét nghiệm INR định kỳ.
• Chế độ dinh dưỡng: lượng vitamin K trong khẩu phần ăn hằng ngày.
Dinh dưỡng cho người bệnh đang điều trị thuốc kháng vitamin K.

Liều khuyến cáo vitamin K hằng ngày là 65–80 microgam. Đây là lượng tương đối nhỏ và có thể thay đổi đáng kể nếu ăn quá nhiều hoặc quá ít rau xanh. Ngoài thực phẩm, vitamin K còn có trong viên đa sinh tố, chế phẩm dinh dưỡng bổ sung và một số thảo dược.

Nguyên tắc quan trọng: Hãy duy trì lượng vitamin K trong khẩu phần ăn ổn định mỗi ngày. Nếu ăn quá nhiều thực phẩm chứa vitamin K → cần tăng liều thuốc chống đông. Nếu ăn quá ít → có thể giảm liều thuốc, làm tăng nguy cơ huyết khối.

Thực phẩm cần hạn chế (giàu vitamin K)

Nhóm này có hàm lượng vitamin K từ 0,1 đến 1,6 mg/100g thực phẩm, nên chỉ dùng ở mức vừa phải và ổn định.

Một số thực phẩm tiêu biểu:

• Rau xanh đậm: bắp cải, rau muống, cải xoăn, rau diếp, bông cải xanh.

• Các loại gan: gan heo, gan gà, gan bò, gan bê.

• Dầu thực vật: dầu hướng dương, mayonnaise, bơ thực vật.

• Ngò tây, hành lá, bột đậu nành.

Bảng 1. Thực phẩm chứa nhiều Vitamin K (Nguồn: AHA 2023).

Thực phẩm nên dùng (ít vitamin K)

Nhóm này có hàm lượng vitamin K < 0,01 mg/100g thực phẩm, người bệnh có thể ăn thoải mái hơn mà không ảnh hưởng đến INR.

Một số thực phẩm tiêu biểu:

• Trái cây: táo, chuối, cam.

• Rau củ: cà chua, dưa leo, khoai tây, bắp.

• Sản phẩm từ sữa: sữa chua, sữa tươi ít béo, bơ ít béo.

Bảng 2. Thực phẩm chứa ít Vitamin K (Nguồn: AHA 2023).

Lưu ý quan trọng cho người bệnh

• Giữ chế độ ăn ổn định mỗi ngày, không thay đổi đột ngột lượng rau xanh.

• Không tự ý ngưng hoặc đổi thuốc mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ.

• Báo ngay cho bác sĩ khi có dấu hiệu: chảy máu chân răng, bầm da, tiểu máu, phân đen...

• Luôn mang theo sổ theo dõi INR khi đi khám.

• Nếu muốn dùng thảo dược hoặc thực phẩm chức năng, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Kết luận

Hiệu quả của thuốc kháng vitamin K phụ thuộc chặt chẽ vào chế độ ăn uống. Việc duy trì lượng vitamin K vừa phải, ổn định mỗi ngày giúp giữ INR trong giới hạn điều trị, giảm nguy cơ chảy máu và huyết khối. Bài viết này giúp người bệnh hiểu rõ hơn về chế độ dinh dưỡng phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị, giảm chi phí và tuân thủ tốt hơn.

Tài liệu tham khảo

1. Jose AJ, Mona KC & Anastasia L (2023). ACC/AHA/ACCP/HRS Guideline for the Diagnosis and Management of Atrial Fibrillation. Circulation Journal, 149, 1–156.
2. Pascal V & Marco V (2018). The significance of drug-drug and drug-food interactions of oral anticoagulation. Arrhythmia and Electrophysiology Review, 7(1), 55–61.