Khoa Nội tiết vừa tiếp nhận điều trị một người bệnh nam 56 tuổi, đái tháo đường típ 2 hơn 20 năm, có biến chứng tim mạch và thần kinh. Vì thấy lạnh, tê chân, ông dùng máy sấy tóc thổi nóng để “sưởi” và bị phỏng nặng ở bàn chân, phải nhập viện điều trị. Đây là bài học đắt giá cho mọi người bệnh đái tháo đường. Bác sĩ Mai Trọng Trí, công tác tại khoa Nội tiết cho biết: “Tổn thương bàn chân ở người bệnh đái tháo đường lâu năm do nhiệt không hiếm gặp. Người bệnh đái tháo đường lâu năm dễ có biến chứng thần kinh ngoại biên gây dị cảm bàn chân, cảm giác lạnh hai bàn chân và có khuynh hướng ngâm chân bằng nước nóng hay sưởi ấm chân mong giảm cảm giác khó chịu. Tuy vậy, hành vi này có thể dẫn đến phỏng bàn chân từ đó gây ra loét và tăng nguy cơ cắt cụt chi”.
Hình 1. Bóng nước, mô hoại tử và vùng loét sau phỏng ở gan bàn chân người bệnh.
Hình 2. Tổn thương mu chân lan rộng, nguy cơ nhiễm trùng và cắt cụt cao.
Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị phỏng – loét?
- Mất cảm giác do bệnh thần kinh: không nhận ra da đang quá nóng/lạnh, dễ bị phỏng, trầy xước mà không thấy đau.
- Thiếu máu nuôi chân do bệnh mạch máu: vết thương khó lành, dễ nhiễm trùng, có thể dẫn tới cắt cụt.
- Miễn dịch suy giảm: nhiễm trùng lan nhanh, diễn tiến nặng.
Sáu việc “ĐỪNG BAO GIỜ” để bảo vệ bàn chân
- Đừng dùng máy sấy tóc, chăn điện, túi chườm nóng, than hồng, bếp lò, nước quá nóng để sưởi chân.
- Đừng ngâm chân bằng nước nóng. Nếu vẫn muốn ngâm chân bằng nước ấm cần thử nhiệt độ nước trước (thử bằng mặt trong khuỷu tay hoặc nhiệt độ nhiệt kế khoảng 37–38 °C, không quá 38 °C).
- Đừng đi chân trần trong nhà hay ngoài trời; tránh giày dép siết chật.
- Đừng tự ý cắt bỏ vết chai, mụn nước, móng quặp; không dùng thuốc làm bong da/chất ăn mòn.
- Đừng dán băng cá nhân chặt lâu ngày, tránh miếng dán giữ nhiệt.
- Đừng hút thuốc, vì làm tắc mạch, chậm lành vết thương.
Tám việc NÊN LÀM MỖI CUỐI NGÀY ĐỂ BẢO VỆ CHÂN
- Rửa chân bằng nước sạch, lau khô kỹ kẽ ngón.
- Dưỡng ẩm da (tránh bôi vào kẽ ngón để không ẩm ướt).
- Kiểm tra bàn chân (gan–mu–gót–kẽ-ngón-móng) bằng gương hoặc nhờ người nhà.
- Mang vớ cotton thấm hút, thay mỗi ngày, tránh vớ có đường may cấn.
- Giày dép vừa vặn, mũi rộng, đế mềm, lắc giày trước khi mang xem có vật lạ bên trong không.
- Cắt móng thẳng, không khoét khóe. Nếu móng dày/quặp, hãy đến cơ sở y tế.
- Vận động phù hợp, kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu theo hướng dẫn.
- Tái khám bàn chân định kỳ: ít nhất 6–12 tháng/lần, sớm hơn nếu có tê, đau, biến dạng.
Nếu lỡ bị phỏng hoặc có vết thương ở chân
- Ngừng ngay nguồn nhiệt, làm mát bằng nước sạch mát (không đá lạnh trực tiếp) 10–20 phút trong 3 giờ đầu.
- Không chọc vỡ bóng nước, không bôi kem/thuốc dân gian, nghệ, mật ong…
- Che phủ nhẹ bằng gạc sạch, nâng cao chân.
- Đến cơ sở y tế ngay nếu có: phồng rộp lớn, rỉ dịch hôi, đau tăng, đỏ – sưng – nóng, sốt, đường huyết khó kiểm soát, vùng đen tím/không cảm giác.
Dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám sớm
- Vết loét sâu/lan nhanh, mô đen hoặc tím.
- Đau nhiều hoặc ngược lại không đau nhưng vết thương xấu.
- Sốt, ớn lạnh, đường huyết tăng kéo dài.
- Mùi hôi, mủ, viền đỏ lan.
- Ngón/chân lạnh, tái, tê, hoặc mất mạch mu chân.
Thông điệp cần nhớ
Lạnh – tê chân khác với việc cần sưởi nóng. Với người đái tháo đường, nhiệt có thể là kẻ sát thủ thầm lặng nếu sử dụng không đúng cách.
Phòng ngừa mỗi ngày rẻ hơn nhiều so với điều trị loét–nhiễm trùng–cắt cụt.
Bất cứ vết thương nào ở chân cũng xứng đáng được khám sớm bởi nhân viên y tế.
Hãy chăm sóc đôi chân như “tài sản quý” của bạn – vì một bước đi an toàn, trọn vẹn!
Zalo
Facebook
Youtube