(Không khuyến cáo sử dụng nếu không thực sự cần thiết)
Hình: Nguồn Inetrenet
1. Thực phẩm chức năng – Không phải “thần dược”
Hiện nay, thực phẩm chức năng (TPCN) được quảng bá rộng rãi trên mạng xã hội, truyền hình và nhiều kênh truyền thông với các lời mời gọi hấp dẫn như: “tăng sức đề kháng”, “giải độc gan”, “ngăn ngừa ung thư”, “làm đẹp da”…
Tuy nhiên, theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, TPCN không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Việc lạm dụng hoặc tin tưởng mù quáng vào TPCN không chỉ không cải thiện sức khỏe mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
2. Lý do không khuyến cáo sử dụng tràn lan TPCN
2.1. Thiếu bằng chứng khoa học vững chắc
• Nhiều TPCN chỉ được thử nghiệm ở quy mô nhỏ, chưa có nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (RCT) quy mô lớn để chứng minh hiệu quả và độ an toàn.
• Một số tác dụng được quảng cáo không được WHO, FDA, EFSA hoặc Bộ Y tế Việt Nam công nhận.
2.2. Nguy cơ gây hại nếu dùng sai cách
• Dùng liều cao kéo dài có thể gây độc cho gan, thận (đặc biệt với vitamin A, D, B6, sắt, …). Ví dụ: Giới hạn dung nạp tối đa vitamin A cho người trưởng thành là 3.000 mcg/ngày (Viện Y học Hoa Kỳ – IOM).
• Tương tác thuốc: Nhiều TPCN có thể làm giảm hiệu quả hoặc tăng tác dụng phụ của thuốc điều trị (ví dụ: nhân sâm ảnh hưởng đến thuốc chống đông warfarin).
• Nguy cơ phản ứng dị ứng hoặc tác dụng phụ đặc hiệu tùy cơ địa.
2.3. Dễ bị đánh lừa bởi quảng cáo
• Nhiều sản phẩm gắn mác “thảo dược” hoặc “tự nhiên” nhưng chứa chất cấm hoặc hoạt chất dược lý mạnh.
• Một số được quảng bá bởi người không có chuyên môn y tế, tạo niềm tin sai lệch. Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) đã nhiều lần cảnh báo về vấn đề này.
2.4. Không cần thiết nếu khỏe mạnh và ăn uống đầy đủ
• Người trưởng thành khỏe mạnh, có chế độ ăn cân đối, ngủ đủ và vận động hợp lý không cần bổ sung TPCN.
• Việc bổ sung không đúng chỉ làm tăng gánh nặng chuyển hóa mà không mang lại lợi ích rõ rệt.
3. Các trường hợp đặc biệt có thể xem xét bổ sung
Chỉ sử dụng vitamin, khoáng chất hoặc chế phẩm bổ sung khi có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, ví dụ:
NÊN BỔ SUNG KHI:
• Đã có xét nghiệm hoặc chẩn đoán y khoa xác định thiếu vi chất (sắt, canxi, vitamin D…).
• Người suy dinh dưỡng, sau phẫu thuật, ung thư, hội chứng kém hấp thu.
• Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú (cần bổ sung sắt, axit folic, …).
• Người cao tuổi có chế độ ăn thiếu hụt hoặc bệnh lý mạn tính ảnh hưởng hấp thu.
4. Khuyến nghị bảo vệ sức khỏe
NÊN:
• Ưu tiên dinh dưỡng từ thực phẩm tự nhiên: rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá, thịt nạc…
• Ăn uống đa dạng, cân đối và phù hợp nhu cầu.
• Duy trì hoạt động thể lực hàng ngày (đi bộ, đạp xe, thể dục nhịp điệu…).
• Ngủ đủ giấc, giữ tinh thần lạc quan, tránh căng thẳng kéo dài.
KHÔNG NÊN:
• Tự ý mua và sử dụng TPCN chỉ dựa trên quảng cáo hoặc lời khuyên truyền miệng.
• Dùng TPCN trong thời gian dài mà không kiểm tra sức khỏe định kỳ.
• Tin rằng TPCN là “lá chắn” bảo vệ sức khỏe thay cho lối sống lành mạnh.
5. Kết luận
Sức khỏe bền vững đến từ lối sống lành mạnh, không phải từ viên uống bổ sung. Hãy hiểu đúng – tỉnh táo – sử dụng đúng theo khuyến cáo của chuyên gia y tế.
Tài liệu tham khảo:
1. Nghị định 15/2018/NĐ-CP – Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm.
2. WHO Guidelines on nutrition supplementation.
3. Institute of Medicine (2001). Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, etc.
4. Cục An toàn Thực phẩm – Bộ Y tế (2023). Các khuyến cáo về sử dụng TPCN.
BS. Phạm Thị Thanh Hằng – Khoa Khám bệnh
Zalo
Facebook
Youtube